Saga kvikmyndahúsanna í Hafnarfirði – stutt ágrip.

Hafnarfjarðarbíó.

Bíóið var hið þriðja í röðinni á landinu til að hefja bíósýningar. Fyrst í röðinni var Gamla Bíó, sem Alfred Lind kom á fót; eða Fjalakötturinn eins og það var kallað upphaflega (1906); síðar hét það Reykjavíkur Biograftheater og enn síðar Gamla Bíó og síðan kom Nýja Bíó (1912), sem var til húsa í svonefndum Austursal Hótels Íslands í Austurstræti, sem Bjarni Jónsson stjórnaði lengst af (amk frá 1914 – 19?) og eignaðist svo árið 1916. (Síðar, 1919 eða 1920 í nýbyggingu í Lækjargötu).

Upphaf þess að Hafnarfjarðarbíó varð til, var að Árni Þorsteinsson, upphafsmaður og eigandi þess, var lærður húsgagnasmiður og var kunningi Bjarna Jónssonar frá Galtafelli (Nýja Bíó) sem einnigt var lærður mublusmiður. Þau kynni hafa etv. vakið áhuga Árna á stofnun bíósins. Árni stofnaði Kvikmyndafélag Hafnarfjarðar árið 1913 ásamt þeim Sæmundi (Sæmundsson að millinafni?) Guðmundssyni ljósmyndara og Oddi Ívarssyni póstmeistara.

Árni keypti árið 1910, íbúðarhús tengdaforeldra sinna (Níelsar Torfasonar og Margétar Auðunsdóttur), sem stóð við Kirkjuveg, (en var reyndar skráð sem Reykjavíkurvegur 3B), stækkaði það og breytti því í kvikmyndahús sem tók til starfa árið 1914. Þá höfðu mál skipast svo að Árni varð einkaeigandi bíósins.

Í fyrstu var einungis um stakar sýningar að ræða, helst um helgar. Árni flutti inn eina og eina mynd fyrir stríðsbyrjun. Það var ekki fyrr en í stríðinu að sýnt var daglega. Árið 1940 var sýnt daglega og jafnvel tvær, þrjár sýningar á kvöldi og fjórar á sunnudögum. Eftir að hermennirnir komu til landsins voru stundum sérstakar sýningar fyrir þá. Ástæðan var, að minnsta kosti að hluta til sú, að Bretarnir vildu fá að reykja á sýningum eins og þeir voru vanir heiman frá og erfitt var að fá þá til að hætta því. Var þá brugðið á það ráð að þeir fengu sérstakar sýningar þar sem leyft var að reykja.

Sýningarvélin og sætin úr Fjalakettinum voru keypt í bíóið á Kirkjuveginum, sennilega árið 1920 eða þar um bil. Þessi sömu sæti voru síðar seld til Stykkishólms, þegar nýja bíóið var tekið í notkun í Hafnarfirði.

Til eru nokkrar ljósmyndir af gamla bíóhúsinu sem var (eftir skráningu í brunavirðingarbók) uþb. 13 x 3 metrar að flatarmáli. (Ef litið er á ljósmyndirnar af húsinu að utan, gæti verið að það hafi verið orðið allt að 6 metrar á breidd). Í viðtali segir Níels Árnasona að húsið hafi tekið 150 manns í sæti. Á myndunum sést að myndir hafa verið límdar innan á gluggana og í þar til gerða ramma utan á húsinu, til að kynna kvikmyndina “Spring Parade” (Raddir vorsins) með Deanna Durbin, frá árinu 1940. Á amk einni myndinni sést hermaður með einhverskonar Alpahúfu vera að skoða útstillinguna. Þessar ljósmyndir hljóta að vera frá árunum 1942 eða kannske 1943, því að þessi tiltekna bíómynd var sýnd í Nýja Bíói í Reykjavík þ. 12. til 18. feb. 1942 og hefur væntanlega borist suður í Fjörð nokkru síðar - en Hafnarfjarðarbíó hið nýja var tekið í notkun í desember 1943.

Níels Árnason sem er fæddur 3. sept. 1923 og þeir Kristinn Hallgeir bróðir hans, sem reyndar var 7 árum eldri en Níels, tóku við rekstri bíósins af föður sínum. Báðir unnu við sýningar í bíóinu á yngri árum; Kristinn svo ungur að hann varð að standa á kassa til að geta þrætt vélina. Níels byrjaði að vinna í bíóinu árið 1938. Þeir bræður áttu svo bíóið saman síðustu árin sem það starfaði.

Árið 1937 hafði Árni Þorsteinsson keypt hús við Strandgötu 30, sem kennt var við Sigfús heitinn Bergmann en hann hafði reist það og rekið í því verslun. Þar hafði einnig verið, síðustu árin áður; Hótel Drífandi.  Þorbjörg ekkja Sigfúsar seldi Árna húsið.

Hið nýja Hafnarfjarðarbíó reis á árunum 1941 – 1943 og hófust sýningar þar í desember árið 1943. Ásgeir Stefánsson síðar forstjóri Bæjarútgerðar Hafnarfjarðar teiknaði húsið og gerði ráð fyrir íbúð á efstu hæð hússins. Árni rak bíóið til dauðadags árið 1956.

Sýningarmenn í bíóinu auk Kristins og Níelsar, voru frændi þeirra, Níels Þórarinsson, um árabil og Þórður Einarsson, alllengi. Starfsmaður bíósins var einnig Guðbjörg Guðjónsdóttir frá ca. 1938. Ýmsar konur í bænum spiluðu undir á píanó, á sýningum, meðan þöglu myndirnar voru við lýði, t.d. Elísabet Egilsson, Marta Eggertsdóttir og síðast og lengst Ingibjörg Benediktsdóttir eða þar til talmyndirnar komu til sögunnar um 1930. Í eitt skipti fékk Árni, Stefán Íslandi til að syngja meðan á sýningu stóð og jafnvel voru áhrifahljóð notuð við sýningar, td. var skipsklukku hringt, þegar við átti, til að gera sýningar áhrifameiri. Í annað skipti tók Þórarinn Guðmundsson að sér að leika undir á fiðlu, við sýningu.

Í þá daga fór sala á sælgæti þannig fram að ungir piltar gengu um bíóið með marghólfa trébakka framan á maganum og seldu ýmiskonar sælgæti. Sölumenn voru meðal annarra: Vilhjálmur Skúlason, Friðþjófur Sigurðsson, Sigurjón Melberg, Ingiberg Kristinsson og Skúli Ingvarsson.. 

Þegar Níels tók við rekstri bíósins upp úr 1951 gerði hann samninga beint við danska dreifingaraðila og einnig við Nordisk Film um að sýna allar þeirra myndir, u.þ.b. 15 til 20 myndir á ári. M.a. sýndi hann kvikmyndina Styrmand Karlsen, 1958 og var hún jólamynd það árið og síðan páskamynd og hvítasunnumynd á árinu 1959 eða samfleytt til 5. júní það ár. Hafnarfjarðarbíó sýndi líka sænskar myndir, m.a.  Bergmansmyndir, en einnig ítalskar, franskar og spænskar. Meira að segja rússneskar og kínverskar myndir voru í boði, sem þótti nýlunda á þeim tíma.

Heimilidir:

Viðtal Jóns Kr. Gunnarssonar við Níels Árnason (Af kunnum æskuslóðum)

Morgunblaðið.

Agnar Einarsson, sýningarstjóri.

Brunavirðingarbók Hafnarfjarðar 1916.

Kvikmyndasafn Íslands.

Heimur kvikmyndanna, Eggert Þór Bernharðsson.

Íslendingabók

Í samantekt Þórarins Guðnasonar.  10. mars 2009.

Ábendingar: kvikmyndasafn@kvikmyndasafn.is