Sagnfræðilegt efni.

Á vefsíðunni okkar verður framvegis reynt að koma upp upplýsingum af ýmsu tagi sem snerta kvikmyndasöguna á Íslandi og uppfæra og bæta við, eftir því sem tækifæri gefst. Allar ábendingar og leiðréttingar eru vel þegnar, því ýmislegt getur misfarist í tímans rás og missagnir og misminni getur haft áhrif á framsetninguna. En við viljum hafa það sem sannara reynist, - sé hægt að finna því stað. Við hefjum leikinn með ágripi af sögu bíóanna í Hafnarfirði.

Saga kvikmyndahúsanna í Hafnarfirði – stutt ágrip.

Bæjarbíó.

Tildrögin að stofnun Bæjarbíós voru þau að tveir menn höfðu sótt um leyfi til bæjarstjórnar, til kvikmyndasýninga í Hafnarfirði, í septemberlok, árið 1941. Málið var tekið fyrir á bæjarstjórnarfundi og ákveðið að kanna hvort bærinn gæti ekki sjálfur komið upp bíói og var sett nefnd í málið sem í voru Emil Jónsson, Friðjón Skarphéðinsson og Loftur Bjarnason.

Í maí 1942 samþykkti bæjarstjórn að láta reisa kvikmynda- og skrifstofuhús fyrir bæinn, skv. teikningu Sigmundar Halldórssonar húsameistara. Minnihluti bæjarstjórnar var samþykkur því að reist yrði ráðhús en andvígur því að bærinn hæfi rekstur  kvikmyndahúss “enda væri þegar hafin í bænum smíði kvikmyndahúss, sem myndi fullnægja þörfum bæjarbúa”.

Smíði byggingar ráðhúss og bíós lauk svo í árslok 1944. Sýningar hófust þ. 6. jan. 1945. (Skv. Mbl. hófust þær þ. 9. jan.1945).

Bíóið tók í upphafi 325 manns í sæti og var ákveðið að hagnaði af sýningum skyldi varið til elliheimilis bæjarins sem þá var í bígerð að reisa.

Forstöðumaður bíósins var í upphafi ráðinn, Helgi Jónsson (f. 18.05.10. d. 30.09.83) og var hann jafnframt umsjónarmaður ráðhússins fyrstu átta árin. Hann var forstöðumaður bíósins frá 1944 til 1969. Starfsmenn bíósins sem lengi störfuðu með Helga voru t.d. Brynjólfur Jónsson dyravörður (og umsjónarmaður ráðhússins frá 1952) og Róbert Bjarnason sýningarstjóri.

Fyrstu árin sýndi bíóið eingöngu myndir sem það leigði frá kvikmyndahúsunum í Reykjavík en það gafst illa  þar sem margir Hafnfirðingar höfðu þegar séð myndinar í höfuðborginni.

Upp úr 1950 hóf Helgi að flytja sjálfur inn kvikmyndir, á svipaðan hátt og Níels í Hafnarfjarðarbíói gerði og gafst það vel. Bíóið sýndi vandaðar myndir og voru bæði bíóin mikið sótt, ekki síður af Reykvíkingum. Talað hefur verið um að heilu strætisvagnarnir hafi verið fullir af gestum sem komu gagngert til að fara í hafnfirsku bíóin. Stundum hafi jafnvel verið óskað eftir aukavögnum.

Þannig fékk Hafnarfjörður viðurnefnið: “bíóbærinn”.

Myndir sem sýndar voru í Bæjarbíói og menn muna eftir, enn þann dag í dag, má t.d. nefna: Anna, Trönurnar fljúga og La Strada.

Vegna þess að ágóði af rekstri bíósins rann til Sólvangs, elliheimilis bæjarins, var það undanþegið skemmtanaskatti sem var um 25% af verði aðgöngumiða. Framan af gekk reksturinn vel en eftir að sjónvarpið hóf göngu sína árið 1966, varð mikið tap á kvikmyndasýningum, ekki síst árið 1968 en þá fól bæjarstjórn Þórði B. Guðmundssyni að gera úttekt á rekstrinum. Þá komust menn að þeirri niðurstöðu að fyrirsjáanlegt tap yrði á rekstri bíósins framvegis. Það kom á daginn að á árinu 1967 varð tapið 55.000.- kr. og árið 1968 varð það 964.000.- kr. Ekkert kom upp í skemmtanaskattinn og árið 1967 nam eftirgefinn skemmtanaskattur 650.000.- kr. og 500.000.- kr. árið 1968.

Fleira kom til en tilkoma sjónvarpsins að aðsókn dróst saman; leiga á kvikmyndum hækkaði stórlega, fjárráð almennings minnkuðu og gengislækkunin 1968 hafði slæm áhrif á rekstur kvikmyndahúsanna almennt. Var þá brugðið á það ráð að leigja út rekstur Bæjarbíós og í maílok 1969 var gerður samningur við Markús Kristinsson um rekstur bíósins.

Var leigutakinn skuldbundinn til að skila 27,2% af heildarverði seldra aðgöngumiða. Samningurinn var gerður til eins árs. Síðla árs 1970 hætti svo Markús rekstrinum enda hafði hann gengið illa. Var þá bíóið látið í té Leikfélagi Hafnarfjarðar m.a. og haft fyrir hverskonar félags og menningarstarfsemi sem til féll. Frá árinu 1974 var Laugarásbíó með sýningar í bíóinu um nokkurra ára skeið.

Árið 1997 tók Kvikmyndasafn Íslands við bíóinu og hefur það síðan þá, þjónað sem safnabíó en einnig hefur það verið leigt út til fundarhalda og sýninga fyrir ýmsa aðila. Reglubundnar sýningar hófust aftur í bíóinu, á vegum Kvikmyndasafnsins í desember árið 2001. Kvikmyndasafnið hefur jafnframt staðið að gagngerri endurnýjun á innviðum hússins sem kvikmyndahúss, settar hafa verið upp nýjar sýningarvélar og vandað hljóðkerfi, auk þess sem allar innréttingar voru endurnýjaðar og m.a. smíðuð veggljós eftir upprunalegum teikningum, sett upp nýtt og fullkomið sýningartjald og fortjald, húsið allt málað og skipt um gólfefni og gólfteppi í sýningarsal.

Heimildir:

Saga Hafnarfjarðar e. Ásgeir Guðmundsson,

Morgunblaðið,

Kvikmyndasafnið,

Íslendingabók

Ættartala Járngerðarstaðaættar.

Í samantekt Þórarins Guðnasonar. 27. mars 2007.

Ábendingar: kvikmyndasafn@kvikmyndasafn.is

*Viðbætur sem settar hafa verið inn eru með stærra letri.